shqiptarëtPrishtinë
Qendra e vjetër me Sahat Kullën, Xhaminë e Mbretit dhe Muzeun Etnologjik.
Prishtina është kryeqyteti i Kosovës dhe komuna më e populluar e saj. Regjistrimi i vitit 2024 numëroi 227.466 banorë të rregullt në komunë dhe 1.585.566 në gjithë Kosovën.
Historia në pika të shkurtra
- Rrethina ka gjurmë banimi qysh nga neoliti. Afër saj gjendet qyteti antik i Ulpianës, i themeluar në shekullin II dhe i braktisur pas një tërmeti në vitin 518.
- Dokumenti i parë që e përmend Prishtinën me emër është i vitit 1342. Qyteti ra nën sundimin osman me Betejën e Kosovës më 1389. Afërsia me minierat e Novobërdës dhe të Stantërgut e bëri qendër tregtare dhe zejtare. Udhëpërshkruesi Evlia Çelebiu e vizitoi më 1660.
- Në shekujt XVIII–XIX aty mbahej një panair ndërkombëtar mallrash. Në shekullin XIX u ndërtua Sahat Kulla, më 1874 stacioni i parë i trenit, dhe nga 1883 deri më 1897 Prishtina ishte kryeqyteti i Vilajetit të Kosovës.
- Pas vitit 1912 qyteti ndërroi disa herë sundimin. Më 1947 u shpall kryeqytet i Kosovës. Nga vitet '50 deri në vitet '70 u rrënuan pjesë të lagjeve të vjetra, përfshirë çarshinë. Universiteti i Prishtinës u themelua me ligj më 1969 dhe kuvendi themelues u mbajt më 1970.
- Në vitet '90 u krijua "sistemi paralel": shkollat dhe shërbimet shëndetësore u zhvendosën në shtëpi private. Pas luftës së viteve 1998–1999, Prishtina mbeti kryeqytet nën misionin e OKB-së (UNMIK), deri në shpalljen e pavarësisë më 2008.
Pikat e njohura
- Sahat Kulla, e shekullit XIX, ka bazë gjashtëkëndëshe dhe ngrihet 26 metra, në qendrën e vjetër.
- Xhamia e Çarshisë është ndërtesa më e vjetër që ekziston sot në Prishtinë; gurthemeli i saj u vu menjëherë pas Betejës së Kosovës më 1389.
- Xhamia e Mbretit (e Sulltan Mehmet Fatihut II), sipas mbishkrimit mbi hyrje e ndërtuar më 1461, ndodhet në bërthamën e qytetit të vjetër, pranë Hamamit të Madh dhe Sahat Kullës. Njihet për kupolën e madhe.
- Hamami i Madh daton nga shekulli XV dhe ishte "çift hamam", për gra dhe burra njëkohësisht, pjesë e kompleksit të Xhamisë së Mbretit; si hamam nuk funksionon që nga viti 1960.
- Kompleksi "Emin Gjiku", i fillimit të shekullit XIX, u hap si muze në shtator 2006, me ekspozitën etnologjike të Muzeut të Kosovës, dhe është pronë e Muzeut të Kosovës.
- Muzeu i Kosovës ndodhet në një ndërtesë të viteve 1880, të projektuar në Zyrën Ushtarake në Graz për stafin e garnizonit osman; muze që nga viti 1980.
- Ndërtesa e Bibliotekës Kombëtare të Kosovës përfundoi në shtator 1981 dhe ka dritare zenitale në formë kupolash, gjithsej 73.
- Monumenti Newborn u vendos më 17 shkurt 2008, ditën e shpalljes së pavarësisë; ngjyrat e shkronjave ndryshojnë çdo 17 shkurt.
- Vendbanimi neolitik i Bardhoshit, i kulturës së Vinçës, në dalje të qytetit drejt Podujevës, u gjet rastësisht më 2002.
- Kështjella antike e Keqekollës ngrihet mbi një kodër 864 m mbi nivelin e detit.
Fakte të shpejta
- Popullsia e komunës (regjistrimi 2024): 227.466
- Popullsia e Kosovës (regjistrimi 2024): 1.585.566
- Përmendja e parë e shkruar: 1342
- Kryeqytet i Kosovës që nga: 1947
- Sipërfaqja: 523,14 km²
- Vendbanime: 43
- Rajoni statistikor (ASK): Prishtinë
- Emri në serbisht (Ligji 03/L-041): Priština
Si të vini
Aeroporti Ndërkombëtar i Prishtinës "Adem Jashari" ndodhet rreth 15 km në jugperëndim të qytetit. Në aeroport ka transport publik, taksi dhe makina me qira. Kontrolloni oraret para se të udhëtoni.
Burimet
- Kosovo Agency of Statistics (ASK): Population and Housing Census 2024, first final results, Tab. 2.1 and 4.1 (PDF)
- Kosovo Agency of Statistics (ASK): census 2024 results portal
- Municipality of Prishtina: Narrativa e Prishtinës (PDF)
- Kosovo Air Navigation Services Agency: eAIP BKPR AD 2.2 and AD 2.5
- Kosovo Cultural Heritage Database: Prishtina
- Kosovo Cultural Heritage Database: Emin Gjiku complex – Ethnological Museum
- Kosovo Cultural Heritage Database: Bardhosh
- Kosovo Council for Cultural Heritage: Ancient fortress of Keqekolla
- Kosovo Agency of Statistics (ASK): Classification of statistical regions, area by municipality (PDF)
- ASKdata: settlements by municipality (geo02)
- Official Gazette: Law 03/L-041 on Administrative Municipal Boundaries, Art. 5 (Albanian and Serbian texts)
- Official municipal website